مقدمهای بر مغالطههای غیرصوری (1)؛ استدلال منطقی چیست؟
- استدلال چیست؟
استدلال مجموعهای از جملههاست که متشکل از چند مقدمه و یک نتیجه است. مقدمههای استدلال حاوی دادهها، واقعیتها و شواهدی هستند که پشتیبان نتیجهاند. نتیجه ادعایی است که مبتنی بر یک یا چند مقدمه است.
- استدلال قیاسی و استقرایی
در یک تقسیمبندی کلی استدلال به دو نوع قیاسی و استقرایی تقسیم میشوند. در استدلال قیاسی اگر مقدمات صادق باشند، نتیجه «ضرورتا» صادق خواهد بود.
مثال استدلال قیاسی:
1. همهی انسانهای فانیاند.
2. سقراط انسان است.
بنابراین، سقراط فانی است.
اما در استدلال استقرایی اگر مقدمات صادق باشند، نتیجه «احتمالا» صادق خواهد بود.
مثال استدلال استقرایی:
1. خورشید تا به امروز طلوع کرده است.
بنابراین احتمالا خورشید فردا هم طلوع خواهد کرد.
- ماده و صورت استدلال
قوانین حاکم بر منطق، قوانین حاکم بر صورتها هستند. برای مثال، صورت استدلال قیاسی فوق عبارت است از:
1. هر الف ب است.
۲. س الف است.
بنابراین س ب است.
عبارت دلخواهی که بهجای اسمخاص س و اسمهای عام الف و ب قرار داده میشود مادهی استدلال است. برای مثال اسم خاص «فیروز» را بهجای س و اسمهای عام «یوزپلنگ» و «گربهسان» را بهجای الف و ب قرار میدهیم، استدلال زیر شکل میگیرد:
1. یوزپلنگها گربهساناند.
2. فیروز یوزپلنگ است.
بنابراین فیروز گربهسان است.
- اعتبار استدلال
استدلال درست استدلالی است که هم به لحاظ صوری معتبر باشد و هم به لحاظ مادی. استدلالهای فوق (استدلال سقراط و فیروز) هم به لحاظ صوری معتبر بودند و هم بهسبب صادقبودن مقدمههایشان به لحاظ مادی معتبر بودند.
دو استدلال زیر اما نامعتبرند. اولی اعتبار صوری دارد اما اعتبار مادی ندارد. دومی بالعکس.
1. انسانها دایناسورند.
2. سقراط انسان است.
بنابراین سقراط دایناسور است.
1. انسانها فانیاند.
2. سقراط فیلسوف است.
بنابراین سقراط فانی است.
کلمات کلیدی: استدلال، منطق، مغالطه
